Colostomiegids · SIIL Ostomy
Colostomiezakje: de complete gids over soorten, verwisselen en het dagelijks leven
Alles wat je over een colostomiezakje moet weten op één plek: hoe het werkt, welk type je kiest, hoe je het stap voor stap verwisselt en hoe je er in het dagelijks leven goed mee leeft.
Een colostomiezakje (ook wel stomazakje genoemd) is een zacht, afgesloten zakje dat rond je stoma plakt en de ontlasting opvangt na een colostomie. Omdat de dikke darm nog steeds water opneemt, is de ontlasting meestal zacht tot vormvast.
Veel mensen gebruiken daarom een gesloten zakje dat één of twee keer per dag wordt verwisseld, terwijl anderen liever een open zakje hebben dat je leegt als het voor een derde tot de helft vol is.
Zakjes bestaan als eendelig of tweedelig systeem, vlak of convex, met of zonder filter. Verwissel de huidplaat om de 3 tot 5 dagen, knip de opening op maat van je stoma, houd de huid schoon en droog en ondersteun het gewicht van een vol zakje, zodat het goed blijft zitten.
Wat een colostomiezakje is en hoe het werkt
Een colostomie is een operatie waarbij een stuk van de dikke darm door een opening in de buikwand naar buiten wordt gebracht. Die opening heet een stoma. Er zitten geen pijnzenuwen in, hij is roze of rood en vochtig, en je kunt hem niet bewust aansturen zoals een spier, dus de ontlasting komt naar buiten op het moment dat de darm beweegt.
Het colostomiezakje maakt dit praktisch. Het is een lichtgewicht, reukdicht zakje dat met een zachte kleefplaat, de huidplaat, op de huid rond de stoma vastzit. Het vangt ontlasting en gas op en wordt geleegd of verwisseld wanneer dat nodig is. Als alles goed zit, is het onzichtbaar onder je kleding en houdt het je niet tegen bij werken, reizen, sporten of zwemmen.
De stoma
Het uiteinde van de dikke darm, naar het oppervlak van de buik gebracht. Hij wordt kleiner in de eerste 6 tot 8 weken.
De huidplaat
Een huidvriendelijke kleefplaat met een gat dat op de maat van je stoma is geknipt. Hij sluit af en beschermt de huid.
Het zakje
Een afgesloten zakje dat ontlasting en gas opvangt, met een filter dat gas laat ontsnappen en geurtjes neutraliseert.
Waar je colostomie zit, bepaalt wat eruit komt
Hoe verder langs de dikke darm je stoma is aangelegd, hoe meer water de darm al heeft opgenomen en hoe steviger de ontlasting is. Als je je type kent, kun je het juiste zakje en de juiste routine kiezen.
Een colostomie kan ook een eindstandige colostomie zijn (één opening, het onderste deel van de darm is verwijderd of afgesloten) of een lusstoma (een lus van de darm wordt omhooggebracht en geopend, vaak tijdelijk). Hij kan tijdelijk zijn en later worden opgeheven, of blijvend.
| Type | Waar zit het | Gebruikelijke ontlasting | Gebruikelijk zakje |
|---|---|---|---|
| Opstijgend | Rechterkant, begin van de dikke darm | Vloeibaar tot papperig, vaak | Open zakje, vaak zoals bij een ileostomie |
| Dwars | Bovenbuik | Zacht tot papperig, een paar keer per dag | Open of gesloten zakje |
| Dalend | Linkerkant | Zacht tot vormvast, één of twee keer per dag | Gesloten of open zakje |
| Sigmoïd | Linkeronderbuik | Vormvaste ontlasting, vaak één keer per dag | Gesloten zakje, irrigatie mogelijk |
Soorten colostomiezakjes
Je maakt vier keuzes: gesloten of open, eendelig of tweedelig, vlak of convex, en welke maat en kleur. Geen van alle is beter dan de andere. Het juiste zakje is het zakje dat goed blijft zitten, je huid rustig houdt en bij jouw routine past.
| Optie | Wat het is | Het meest geschikt voor |
|---|---|---|
| Gesloten zakje | Onderaan dicht, na gebruik weggegooid | Vormvaste ontlasting, één of twee keer per dag verwisseld |
| Open zakje | Onderaan open, met een clip of klittenbandsluiting | Zachtere ontlasting, opstijgende of dwarse colostomie |
| Eendelig | Zakje en huidplaat zitten aan elkaar vast | Plat profiel, eenvoudige routine |
| Tweedelig | De huidplaat blijft zitten, het zakje klik je erop en eraf | Gevoelige huid, flexibele routine |
| Vlakke huidplaat | Zachte, buigzame plaat | Een stoma die boven de huid uitsteekt |
| Convexe huidplaat | Plaat met een lichte welving | Een stoma op huidniveau of ingetrokken stoma, of huidplooien |
| Filter | Een koolstofventiel dat gas laat ontsnappen | Minder opblazen van het zakje en minder geur |
| Ondoorzichtig of doorzichtig | Kleur van het zakjesmateriaal | Privacy of makkelijk de stoma controleren |
Zo kies je het juiste colostomiezakje
Begin bij je ontlasting
Vormvaste ontlasting past bij een gesloten zakje. Zachtere of frequentere ontlasting past bij een open zakje.
Meet je stoma
Gebruik een meetsjabloon en knip de opening in de huidplaat ongeveer 3 mm groter dan de stoma.
Kies wat bij je huid en lichaam past
Vlak of convex, eendelig of tweedelig, afhankelijk van je huid, je plooien en de vorm van je stoma.
Vraag om proefmonsters
Fabrikanten en je stomaverpleegkundige kunnen gratis proefmonsters sturen. Probeer elk type een paar dagen uit.
Denk aan je dag
Werk, sport, reizen en slapen spelen allemaal mee. Een kleiner zakje voor de sportschool of een groter zakje voor de nacht kunnen allebei op dezelfde huidplaat.
Zo verwissel je een colostomiezakje, stap voor stap
Kies een rustig moment waarop je darm minder actief is, vaak 's ochtends voor het eten. Leg eerst alles klaar, zodat je rustig kunt werken.
Bereid voor
Was je handen en leg een nieuwe huidplaat en een nieuw zakje klaar, plus een meetsjabloon, schaar, doekjes en een afvalzakje.
Haal voorzichtig los
Trek de oude huidplaat van boven naar beneden los en druk met je andere hand de huid terug.
Maak de huid schoon
Gebruik lauw water en een zachte doek, geen vette zepen. Dep de huid helemaal droog.
Controleer de stoma
Hij moet vochtig en roze tot rood zijn. Let op roodheid, uitslag of een kapotte huid eromheen.
Meet en plak
Knip de opening in de huidplaat ongeveer 3 mm groter dan de stoma, verwijder het beschermpapier en druk de plaat van onderen naar boven aan.
Houd vast
Houd je hand 1 tot 2 minuten op de huidplaat, zodat de lichaamswarmte de kleefstof laat hechten.
Sluit af en gooi weg
Bevestig en sluit het zakje en doe het oude zakje in een afgesloten zak in de prullenbak. Spoel een zakje nooit door het toilet.
Hoe vaak je een colostomiezakje verwisselt en leegt
Gesloten zakjes worden meestal één of twee keer per dag verwisseld. Open zakjes leeg je als ze voor een derde tot de helft vol zijn, zodat het gewicht niet aan de hechting trekt, en je spoelt of veegt de opening schoon.
De huidplaat of het eendelige systeem blijft ongeveer 3 tot 5 dagen zitten, of korter als het jeukt, brandt of aan de randen begint los te laten. Wacht nooit tot er een lekkage is: verwissel bij het eerste teken. Voor een uitgebreidere routine lees je hoe vaak je je stomazakje verwisselt en leegt.
Ontlasting, voeding en gas
Een nieuwe colostomie heeft vaak een paar weken nodig om een ritme te vinden. Daarna eten de meeste mensen bijna alles. Probeer nieuwe voeding één voor één, kauw goed en drink regelmatig.
Als de ontlasting te dun is, helpen zetmeelrijke voedingsmiddelen zoals witte rijst, pasta, banaan en havermout. Als ze te stevig is, voeg dan vocht toe, zachte vezels zoals haver, gekookte groenten en peren, en beweeg meer. Voedingsmiddelen zoals bonen, kool, uien, eieren, vis en prik geven bij veel mensen meer gas en geur. Onze gratis voedingsgids geeft je een eenvoudig overzicht.
- Dunne ontlasting: rijst, pasta, banaan, havermout, appelmoes, gladde pindakaas.
- Stevige of trage ontlasting: meer vocht, haver, gekookte groenten, peren, pruimen, dagelijks wandelen.
- Gas en geur: ga voorzichtig met bonen, kool, uien en prik; gebruik zakjes met filter.
Geur en gas onder controle houden
Een afgesloten colostomiezakje ruikt niet zolang het dicht is. Geur ontstaat als je het leegt of verwisselt, of als de hechting lekt. Gebruik een zakje met filter, leeg het in het toilet en spoel door voordat je verwisselt, en houd een klein flesje geurneutralisator of spray in je setje.
Als het zakje opbolt, kan het filter verstopt of nat zijn. Laat het gas voorzichtig ontsnappen op het toilet en gebruik een filterafdekking onder de douche of bij het zwemmen. Lees meer in hoe je stomageur onder controle houdt.
Douchen, zwemmen, slapen en sporten
Colostomiezakjes zijn gemaakt voor het dagelijks leven. Je kunt met of zonder zakje douchen, want water is niet schadelijk voor een stoma. De meeste mensen zwemmen met het zakje om, met een filterafdekking en een zwempak met een binnenzakje. 's Nachts leeg of verwissel je het zakje voor het slapengaan en slaap je op je rug of zij, wat je zelf prettig vindt.
Sporten wordt aangemoedigd. Kies ondersteuning die het zakje plat houdt en vermijd zwaar tillen vlak na de operatie. Bekijk zwemmen met een stoma voor een complete checklist.
- Douchen: met of zonder zakje; dep de huid daarna droog.
- Zwemmen: eerst leegmaken, een filterafdekking gebruiken en zwemkleding met binnenzakje dragen.
- Slapen: leeg voor het slapengaan; een zachte hoes houdt het plastic van je huid.
- Sporten: draag een riem of buikband, zodat het zakje niet heen en weer zwaait.
Kleding en ondersteuning waardoor je een colostomiezakje vergeet
De juiste laag zorgt ervoor dat je een colostomiezakje makkelijk vergeet. Hoog opgesneden stomaondergoed met een binnenzakje houdt het zakje plat tegen je buik en verbergt de contouren. Een zachte stomabuikband geeft gladde, milde ondersteuning onder aansluitende kleding. Een riem speciaal voor stomazakjes ondersteunt het gewicht van een vol zakje en haalt de trek van de kleefstof, en daar begint de meeste randlekkage.
Een stoffen zakhoesje verbergt het plastic en voorkomt geritsel. Kies voor het zwembad of het strand stomazwemkleding met een binnenzakje. Als je sport of kleine kinderen hebt die op je klimmen, beschermt een stomabeschermer de stoma tegen stoten en de druk van een autogordel.
Veelvoorkomende problemen met een colostomiezakje en snelle oplossingen
| Probleem | Waarschijnlijke oorzaak | Wat je kunt proberen |
|---|---|---|
| Lekkage onder de huidplaat | Opening te groot, plooien, natte huid | Meet opnieuw, strijk plooien glad, droog de huid goed, voeg een riem toe als steun |
| Pijnlijke of rode huid | Ontlasting op de huid, loshalen van de kleefstof | Kleinere opening, barrièrepoeder of -film, overstappen op tweedelig |
| Ontlasting hoopt zich op | Ontlasting stapelt zich bovenin het zakje op | Een druppel glijmiddel in het zakje, een beetje lucht in het zakje, een ander filter |
| Opbollen | Verstopt filter of veel gas | Nieuw zakje met filter, gas laten ontsnappen, filterafdekking gebruiken |
| Uitstulping naast de stoma | Mogelijk een parastomale breuk | Ondersteunend ondergoed of riem, zwaar tillen vermijden, neem contact op met je stomateam |
| Stoma ziet er langer uit dan normaal | Mogelijk een prolaps | Ga liggen en duw hem voorzichtig terug, bel je stomateam |
Colostomie-irrigatie: een optie voor sommige mensen
Sommige mensen met een dalende of sigmoïde eindstandige colostomie gebruiken irrigatie, een methode waarbij de darm met lauw water wordt leeggemaakt, meestal om de 24 tot 48 uur, zodat ze daartussen alleen een klein afsluitkapje of minizakje dragen. Je hebt er training van een stomaverpleegkundige voor nodig en het is niet voor iedereen geschikt, maar veel mensen zijn dol op de vrijheid die het geeft.
Veelgestelde vragen
Hoe lang gaat een colostomiezakje mee?
Een gesloten zakje wordt meestal één of twee keer per dag verwisseld. Een open zakje leeg je als het voor een derde tot de helft vol is, en de huidplaat of het eendelige systeem blijft ongeveer 3 tot 5 dagen zitten, of korter als het lekt of irriteert.
Ruikt een colostomiezakje?
Een afgesloten zakje met een werkend filter ruikt niet. Geur ontstaat bij het legen of verwisselen van het zakje, of als er een lekkage is. Filters, geurneutraliserende druppels en verwisselen bij het eerste teken van lekkage houden het onder controle.
Kun je douchen met een colostomiezakje?
Ja. Je kunt douchen met het zakje om of zonder. Water is niet schadelijk voor de stoma en een filterafdekking of een sneldrogende doek houdt het zakje netjes.
Kun je zwemmen met een colostomiezakje?
Ja. Leeg eerst het zakje, gebruik een filterafdekking en draag zwemkleding met een binnenzakje of een hoog opgesneden zwempak. Moderne zakjes en huidplaten zijn gemaakt voor zwembaden, de zee en bubbelbaden.
Wat is het verschil tussen een gesloten en een open colostomiezakje?
Een gesloten zakje is afgesloten en wordt na gebruik weggegooid, wat past bij vormvaste ontlasting. Een open zakje gaat onderaan open, zodat je het kunt legen, wat past bij zachtere of frequentere ontlasting.
Hoe voorkom ik dat een colostomiezakje lekt?
Knip de opening in de huidplaat ongeveer 3 mm groter dan de stoma, droog de huid goed, strijk plooien glad, houd de huidplaat een minuut of twee op zijn plek, leeg het zakje voordat het te vol is en ondersteun het gewicht met een riem of hoog opgesneden ondergoed.
Wat mag je niet eten met een colostomie?
De meeste mensen kunnen bijna alles eten. Bonen, kool, uien, prik, vis en eieren geven meer gas en geur, en rauwe, draderige of zeer vezelrijke voeding kan in het begin problemen geven. Probeer nieuwe voeding één voor één en kauw goed.
Kan een colostomie worden opgeheven?
Een tijdelijke colostomie, vaak een lusstoma, kan meestal worden opgeheven nadat de darm is genezen, doorgaans na enkele maanden. Een blijvende colostomie kan niet worden opgeheven.
Gratis gidsen
Alle SIIL-gidsen op één plek
Kies het onderwerp dat je vandaag nodig hebt. Elke gids is een gratis pdf met praktische routines waar je op terug kunt vallen.
SIIL Ostomy
Maak het leven met een colostomiezakje makkelijker
SIIL Ostomy-stomariem
Houdt het zakje stevig op zijn plek en haalt gewicht van de kleefstof. Voor vrouwen en mannen, met een binnenzakje voor het stomazakje.
Bekijk de riem
Stomaondergoed
Hoog opgesneden, met een binnenzakje dat het zakje plat en bedekt houdt.
Bekijk ondergoed
Stomazakhoesjes
Zachte stoffen hoesjes die het zakje verbergen en het plastic van je huid houden.
Bekijk hoesjes
